كرد و ماجرى بازگفت . زياد او را عزل كرد و به زندان افكند و صد هزار درهم از او غرامت خواست تا آنگاه كه مردان قبيله از او شفاعت كردند و از زندان آزادش ساخت . آنگاه حكم بن عمرو الغفارى را به جاى او فرستاد . و چند تن را براى جمع آورى خراج با او همراه كرد . از آن جمله بود اسلم بن زرعة الكلابى . حكم به طخارستان لشكر كشيد و غنايم بسيار فرا چنگ آورد . سپس در سال چهل و هفت به جبال غور لشكر برد . مردم آنجا مرتد شده بودند . آنجا را فتح كرد و غنايم و اسيران بسيار بياورد . و از جيحون گذشت و به ما وراء النهر قدم نهاد و حمله‌هاى سخت نمود . چون از غزاى غور بازگشت در مرو بمرد . انس بن ابى اناس بن زنيم [ 1 ] به جاى او قرار گرفت ولى زياد از او راضى نبود و براى خليد بن عبد اللّه الحنفى به حكومت خراسان فرمان نوشت . آنگاه ربيع بن زياد الحارثى را با پنجاه هزار سپاهى از بصره و كوفه بدان صوب روان نمود . نبرد با روميان ( صوائف ) [ 2 ] در سال 42 ، مسلمانان به بلاد روم داخل شدند و سپاه روم را درهم شكستند و جماعتى از سرداران رومى را كشتند و از مردم كشتار بسيار كردند . در سال 43 بسر بن ابى ارطاة به سرزمين روم داخل شد و زمستان را نيز در آنجا ماند ، تا به قسطنطينيه رسيد . در سال 46 ، عبد الرحمان بن خالد و به روايتى مالك بن هبيره السكونى يا مالك بن عبد اللّه ، وارد سرزمين روم شد . در سال 47 ، مالك بن هبيرة در روم و عبد الرحمان القينى در انطاكيه زمستان را به سر آوردند . در سال 48 ، باز عبد الرحمان القينى در انطاكيه بود و در تابستان عبد اللّه بن قيس الفزارى به روم لشكر برد . و مالك بن هبيرة السكونى در دريا جنگيد و عقبة بن عامر الجهنى از راه دريا با مردم مصر وارد نبرد شد . در سال 49 ، زمستان را ، مالك بن هبيره در روم گذرانيد و در تابستان عبد اللّه بن كرز البجلى به روم لشكر آورد و نيز غزوهء يزيد بن شجرة الرهاوى در دريا با مردم شام و عقبة بن نافع با مصريان در اين سال بود . در سال 50 ، معاويه به سردارى سفيان بن عوف لشكرى گران به بلاد روم روانه نمود و پسرش يزيد را نيز با آن همراه ساخت . يزيد از رفتن سر باز زد و گفت كه بيمار است . سپس خبر يافت كه آن سپاه دچار گرسنگى و بيمارى گرديده‌اند . اين دو بيت را بسرود : ما ان ابالى بما لاقت جموعهم * بالفدفد البيد من حمى و من شوم

--> [ ( 1 ) ] ربين . [ ( 2 ) ] صوائف جمع صائفه است . مسلمانان بدان سبب كه سرزمين روم سردسير بود به هنگام تابستان ( صيف ) به جنگ روميان مىرفتند . از اين رو جنگ‌هاى با روميان را صوائف مىگويند .